Nagroda Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego Laur Jagielloński dla prof. Grzegorza Przebindy
Z przyjemnością informujemy, że tegoroczną Nagrodę Rektora UJ Laur Jagielloński w dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych przyznano prof. Grzegorzowi Przebindzie z Instytutu Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego i Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie.
Laur Jagielloński przyznawany jest raz w roku z okazji Święta Uniwersytetu, obchodzonego 12 maja, a wręczany podczas inauguracji nowego roku akademickiego – niezmiennie 1 października. Nagroda Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego „Laur Jagielloński” przyznawana jest od 2000 roku z okazji święta Uniwersytetu Jagiellońskiego za wybitne osiągnięcia naukowe z ostatnich pięciu lat poprzedzających jej przyznanie. Obejmuje trzy dziedziny: nauki humanistyczne, społeczne i prawne; nauki medyczne; a także nauki ścisłe i przyrodnicze. Wśród laureatów znaleźli się między innymi: prof. Tadeusz Ulewicz (2000), prof. Andrzej Szczeklik (2000), prof. Tadeusz Popiela (2001), prof. Ryszard Nycz (2010) oraz prof. Franciszek Ziejka (2020).
Prof. dr hab. Grzegorz Przebinda jest wybitnym rusycystą, historykiem idei, tłumaczem i eseistą, od ponad czterech dekad związanym z Uniwersytetem Jagiellońskim oraz Instytutem Filologii Wschodniosłowiańskiej, którym kierował łącznie przez dziesięć lat. Od 2006 roku pracuje także w Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie, gdzie w latach 2012–2020 pełnił przez dwie kadencje funkcję rektora.
Należy do najwybitniejszych polskich badaczy kultury rosyjskiej oraz relacji intelektualnych Rosji z Polską i Europą. W latach 2021–2025 opublikował cztery obszerne monografie książkowe, osiemnaście artykułów naukowych i rozdziałów w monografiach oraz ponad trzydzieści tekstów publicystycznych. Prowadzi intensywną działalność popularyzatorską i publicystyczną. Regularnie publikuje w Gazecie Wyborczej, Rzeczpospolitej i innych pismach opiniotwórczych, konsekwentnie odkłamując rosyjską propagandę, analizując kulturowe mechanizmy imperializmu oraz wyjaśniając ideowe zaplecze wojny przeciw Ukrainie.
Jego publicystyka i wystąpienia medialne stanowią istotne intelektualne wsparcie dla ukraińskiego oporu oraz europejskiej debaty o bezpieczeństwie i odpowiedzialności kultury. Szczególne miejsce zajmuje w nich pamięć o ukraińskich ofiarach wojny – między innymi dziennikarce Wiktorii Roszczynie, pisarzu Wołodymyrze Wakułence oraz pisarce Wiktorii Amelinie, którą znał osobiście jeszcze ze wspólnej krakowskiej debaty o Miłoszu w lipcu pierwszego roku wojny.
Profesor Przebinda konsekwentnie przywraca również pamięć o znanych mu niegdyś przedstawicielach rosyjskiej emigracji, współpracujących w latach 70. i 80. z paryską Kulturą – Natalii Gorbaniewskiej, Władimirze Maksimowie, Andrieju Siniawskim czy Irinie Iłowajskiej-Alberti. Szczególne miejsce w jego obecnej działalności zajmują rozmowy i solidarność z rosyjskimi emigrantami antywojennymi – takimi jak Dmitrij Bykow, Ludmiła Ulicka, Wiktor Szenderowicz, Boris Akunin czy Wiktor Jerofiejew.
Apelował także w obronie zamęczonego później w putinowskim łagrze Aleksieja Nawalnego oraz młodego muzyka Pawła Kusznira, który zmarł w więzieniu w Birobidżanie. Upominał się również o więzionych wówczas w Rosji Władimira Kara-Murzę i Ilję Jaszyna, a dziś przypomina o Aleksandrze Skobowie, Aleksieju Gorinowie i Artiomie Kamardinie – represjonowanych za sprzeciw wobec wojny i putinowskiego systemu. W swojej publicystyce i debatach międzynarodowych wyraźnie oddziela rosyjską kulturę i myśl krytyczną od państwowej polityki zbrodni.
Duże zainteresowanie czytelników zyskały wydane w ostatnich latach dwa tomy Dziennika czasów wojny: Ostatnia Wojna Putina. Rozprawa filologa z Rosją (2023) i Umarli są szczęśliwi? Dziennik trzeciego roku wojny (2025), w których wydarzenia trwającej już piąty rok agresji Rosji na Ukrainę służą autorowi do głębokiej refleksji nad losami i postawami ludzi żyjącymi w czasie wojennym, a także nad historią i kulturą Rosji, Ukrainy i Europy.
Profesor Grzegorz Przebinda łączy rzetelną filologię z humanistyką zaangażowaną, a jego aktywność naukowa, organizacyjna i medialna czyni go jednym z najważniejszych polskich interpretatorów Rosji w czasie wojny. Jego dorobek doskonale realizuje ideę Lauru Jagiellońskiego jako nagrody dla uczonego, który łączy najwyższy poziom badań z odpowiedzialnością intelektualną i obywatelską.
W Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie prof. Grzegorz Przebinda był rektorem w latach 2012 – 2020, aktualnie kieruje Wydawnictwem Naukowym Pigonianum, redaguje serię wydawniczą Bibliotheca Pigoniana oraz jest redaktorem naczelnym rocznika Studia Pigoniana.
Nagroda Rektora UJ Laur Jagielloński dla prof. Grzegorza Przebindy