Narodowe Święto Niepodległości

108 lat temu, 11 listopada 1918 r., Józef Piłsudski przejął zwierzchnictwo nad armią odradzającego się państwa polskiego. Dzień ten symbolicznie uznano za datę odzyskania przez Polskę niepodległości po 123 latach zaborów.
Odzyskanie niepodległości było procesem, który rozpoczął się jeszcze w czasie I wojny światowej. Walczące ze sobą mocarstwa zaczęły wspierać ideę niepodległego państwa polskiego, aby wykorzystać Polaków do realizacji własnych celów i pozyskać polskich rekrutów do wojska. Jako pierwsze zrobiły to państwa centralne: Austro-Węgry i Niemcy.

5 listopada 1916 r. władze tych państw wydały akt, w którym obiecały utworzenie niezależnego Królestwa Polskiego na ziemiach zaboru rosyjskiego. We wrześniu 1917 r. powołały Radę Regencyjną, która sprawowała władzę w Królestwie Polskim. W jej skład weszli książę Zdzisław Lubomirski, arcybiskup warszawski Aleksander Kakowski i ziemianin Józef Ostrowski. 7 października 1918 r. Rada Regencyjna ogłosiła niepodległość Polski, a 12 października zaprzysięgła Polską Siłę Zbrojną na wierność Państwu Polskiemu.

Niepodległość Polski zaczęły też wspierać państwa ententy. Już we wrześniu 1917 r. Francja uznała Komitet Narodowy Polski, kierowany przez Romana Dmowskiego, za oficjalną reprezentację Polski. W kolejnych miesiącach uczyniły to również Wielka Brytania, Włochy i Stany Zjednoczone. W styczniu 1918 r. prezydent USA Thomas Woodrow Wilson przedstawił w orędziu do Kongresu program pokojowy, którego trzynasty punkt postulował utworzenie niepodległego państwa polskiego. 3 marca 1918 r. Rosja Radziecka podpisała z państwami centralnymi traktat brzeski, na mocy którego zrzekła się kontroli nad ziemiami Królestwa Polskiego. 29 sierpnia tego roku Rada Komisarzy Ludowych wydała dekret unieważniający rozbiory Polski. W jego trzecim artykule uznano niezbywalne prawo narodu polskiego do niepodległości i zjednoczenia. W grudniu 1918 r. Komitet Narodowy Polski uzyskał szczególną pozycję jako przedstawiciel Polski w przygotowaniach do konferencji pokojowej w Paryżu.

W październiku 1918 r. kolejne regiony Polski zaczęły organizować się i ogłaszać niezależność od zaborców. Jako pierwsza, 13 października, niepodległość ogłosiła Rzeczpospolita Zakopiańska, na której czele stanął pisarz Stefan Żeromski. 19 października władze Księstwa Cieszyńskiego ogłosiły, że będą działać na rzecz przyłączenia regionu do niepodległego państwa polskiego. W listopadzie powstały najpierw Republika Radomska, później Republika Tarnobrzeska. 7 listopada w Lublinie członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej i Polskiego Stronnictwa „Wyzwolenie” powołali Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej, na którego czele stanął Ignacy Daszyński.

10 listopada 1918 r. do Warszawy specjalnym pociągiem z Berlina przybył Józef Piłsudski, zwolniony z więzienia w Magdeburgu. Powitał go regent, książę Zdzisław Lubomirski. Dzień później, 11 listopada, Rada Regencyjna mianowała Piłsudskiego naczelnym dowódcą wojsk polskich, a kolejnego dnia powierzyła mu misję utworzenia Rządu Narodowego. 14 listopada Rada Regencyjna rozwiązała się i przekazała Piłsudskiemu całą władzę jako naczelnemu dowódcy. 16 listopada podpisał on depeszę notyfikującą powstanie niepodległego Państwa Polskiego.

Piłsudski rozpoczął proces scalania władzy w nowo powstałym państwie. 17 listopada 1918 r. rząd lubelski Ignacego Daszyńskiego złożył dymisję na ręce Naczelnika Państwa, który powierzył misję stworzenia nowego rządu Jędrzejowi Moraczewskiemu. Rząd Moraczewskiego był polityczną kontynuacją rządu lubelskiego i składał się głównie z socjalistów. Działał do stycznia 1919 r., kiedy powołano nową Radę Ministrów pod przewodnictwem Ignacego Paderewskiego, aby włączyć do rządu przedstawicieli partii prawicowych. Nowy rząd uznał paryski Komitet Narodowy Polski Romana Dmowskiego w sierpniu 1919 r.

Wcześniej, 28 listopada, wydano dekret zarządzający wybory do Sejmu Ustawodawczego, które odbyły się w styczniu 1919 r. Polskie państwo miało już wtedy niezależny rząd, akceptowany przez najważniejsze siły polityczne w kraju i uznawany na arenie międzynarodowej.

11 listopada uznano w II Rzeczypospolitej za symboliczny dzień odzyskania niepodległości. Po raz pierwszy rocznicę obchodzono 14 listopada 1920 r. Tego dnia uhonorowano Józefa Piłsudskiego jako zwycięskiego Wodza Naczelnego w wojnie polsko-bolszewickiej, wręczając mu buławę marszałkowską. W kolejnych latach obchody odbywały się w pierwszą niedzielę po 11 listopada jako święto wojskowe. Świętem państwowym 11 listopada stał się w 1937 r., kiedy Sejm uchwalił ustawę o Święcie Niepodległości.

Przed wojną święto obchodzono tylko dwa razy – w 1937 i 1938 r. W czasie okupacji Niemcy zakazali jego świętowania, a po wojnie komunistyczne władze zniosły obchody 11 listopada. 7 listopada upamiętniano natomiast rocznicę rewolucji październikowej. Święto przywrócono dopiero w 1989 r., w czasie przemian ustrojowych w Polsce. „Dla upamiętnienia rocznicy odzyskania przez Naród Polski niepodległego bytu państwowego oraz walk pokoleń Polaków o wolność i niepodległość” – tak uzasadniono ustanowienie 11 listopada świętem państwowym.

Źródło: https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/komunikat.xsp?documentId=A21D689D09D6885CC1258EAB0049D777