W \u015brod\u0119 9 czerwca wieczorem odby\u0142o si\u0119 kolejne ju\u017c spotkanie w ramach cyklu \u201ePolska i jej s\u0105siedzi\u201d. Pretekstem do rozmowy by\u0142a g\u0142o\u015bna ksi\u0105\u017cka znakomitego krakowskiego slawisty, dyrektora Instytutu Filologii S\u0142owia\u0144skiej Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego prof. Macieja Czerwi\u0144skiego, zatytu\u0142owana Chorwacja. Dzieje, kultura, idee<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Witaj\u0105c zgromadzonych Go\u015bci, Rektor KPU prof. Zbigniew Barabasz podkre\u015bla\u0142, \u017ce bie\u017c\u0105ce spotkanie jest ju\u017c trzynastym w cyklu zainaugurowanym w 2013 roku przez \u00f3wczesnego rektora kro\u015bnie\u0144skiej uczelni prof. Grzegorza Przebind\u0119. Nast\u0119pnie g\u0142os zabra\u0142 prof. W\u0142adys\u0142aw Witalisz, dziekan Wydzia\u0142u Filologicznego Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Doda\u0142, i\u017c historia \u201eSpotka\u0144 Wschodnich\u201d, organizowanych przez prof. Przebind\u0119 w Krakowie, a r\u00f3wnie\u017c do tego cyklu zaliczamy to wydarzenie, jest znacznie d\u0142u\u017csza, bo si\u0119ga 2001 roku. Od kilku lat spotkania te maj\u0105 sw\u00f3j oryginalny krakowsko-kro\u015bnie\u0144ski wymiar, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy \u015brodowiska intelektualne Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie oraz Karpackiej Pa\u0144stwowej Uczelni w Kro\u015bnie. <\/p>\n\n\n\n Przedstawiaj\u0105c sylwetk\u0119 prelegenta i jego bogaty dorobek naukowy, prowadz\u0105cy spotkanie prof. Przebinda zauwa\u017cy\u0142, \u017ce Chorwacja. Dzieje, kultura, idee<\/em> jest pozycj\u0105, kt\u00f3r\u0105 \u201eka\u017cdy porz\u0105dny cz\u0142owiek i filolog chcia\u0142by w \u017cyciu napisa\u0107 o swojej przestrzeni historycznej\u201d. Ksi\u0105\u017cka prof. Czerwi\u0144skiego mo\u017ce w tym zakresie s\u0142u\u017cy\u0107 za wz\u00f3r i inspiracj\u0119.<\/p>\n\n\n\n Swoj\u0105 opowie\u015b\u0107 o Chorwacji prof. Czerwi\u0144ski zacz\u0105\u0142 od podkre\u015blenia nast\u0119puj\u0105cego paradoksu: \u201eChorwaci wymy\u015blili Jugos\u0142awi\u0119, a potem j\u0105 rozbili\u201d. Pomys\u0142 na zjednoczenie S\u0142owian Po\u0142udniowych w obr\u0119bie jakiego\u015b politycznego kie\u0142kowa\u0142 od czasu humanizmu, przechodzi\u0142 r\u00f3\u017cne transformacje, a\u017c wykrystalizowa\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkiem XX wieku. Odmienne by\u0142y koncepcje serbska (centralistyczna) i chorwacka (federalistyczna). Ostatecznie pa\u0144stwo jugos\u0142owia\u0144skie powsta\u0142o w 1918 roku wok\u00f3\u0142 Serbii, lecz wkr\u00f3tce zacz\u0119\u0142y si\u0119 konflikty mi\u0119dzy tymi dwoma s\u0142owia\u0144skimi narodami, kt\u00f3re przybra\u0142y szczeg\u00f3lnie brutalne oblicze w dobie drugiej wojny \u015bwiatowej oraz wojny w Jugos\u0142awii. Zdaniem prof. Czerwi\u0144skiego, \u201eton Jugos\u0142awii zar\u00f3wno jednocz\u0105cej si\u0119, jak i rozbijaj\u0105cej, nadawali Serbowie i Chorwaci\u201d.<\/p>\n\n\n\n W trakcie spotkania kilkakrotnie wspominany by\u0142 jugos\u0142owia\u0144ski przyw\u00f3dca Josip Broz Tito \u2013 w kontek\u015bcie jego konfliktu z J\u00f3zefem Stalinem, stosowania represji wobec dysydenta Milovana \u0110ilasa, prowadzenia wrogiej polityki wobec Zwi\u0105zku Radzieckiego, a tak\u017ce zajmowanej pozycji w chorwackiej pami\u0119ci historycznej. W ostatniej kwestii prof. Czerwi\u0144ski zauwa\u017cy\u0142, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie w Chorwacji stosunek do Tity jest skrajny, gdy\u017c jedni widz\u0105 w nim \u201ezbrodniarza gorszego od Stalina\u201d, a inni \u201etw\u00f3rc\u0119 trzeciej drogi\u201d. Stopniowo znikaj\u0105 jednak z miast ulice nazwane na jego cze\u015b\u0107. Co ciekawe, w Serbii tych nie ma od dawna, ale \u201enie dlatego, \u017ce by\u0142 komunist\u0105, lecz poniewa\u017c by\u0142 Chorwatem\u201d \u2013 stwierdzi\u0142 prelegent.<\/p>\n\n\n\n Innym z podj\u0119tych w rozmowie w\u0105tk\u00f3w by\u0142y reakcje Jugos\u0142owian na wydarzenia w Polsce w latach 80. Prof. Czerwi\u0144ski przekonywa\u0142, \u017ce jugos\u0142owia\u0144ska opinia publiczna bardzo sprzyja\u0142a \u201eSolidarno\u015bci\u201d, o czym \u015bwiadcz\u0105 olbrzymie demonstracje, liczne relacje wideo z tamtych czas\u00f3w (pokazuj\u0105ce wypisane na ulicach jugos\u0142owia\u0144skich miast has\u0142o \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d) oraz bardzo popularne utwory zespo\u0142u rockowego Azra: Poljska u mome srcu<\/em> (Polska w moim sercu<\/em>), Prolje\u0107e je 13. u decembru<\/em><\/a> (Wiosna jest 13 grudnia<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Dalsza cz\u0119\u015b\u0107 rozmowy po\u015bwi\u0119cona by\u0142a najdawniejszym dziejom Chorwat\u00f3w. Przy tym w\u0105tku prof. Przebinda poprosi\u0142 prelegenta, by wyja\u015bni\u0142, dlaczego, jego zdaniem, Chorwaci to jedyny lud s\u0142owia\u0144ski, kt\u00f3ry wch\u0142on\u0105\u0142 dziedzictwo antyczne. W opinii Macieja Czerwi\u0144skiego \u201e\u017cywio\u0142 chorwacki rodzi\u0142 si\u0119 na terytorium, na kt\u00f3rym tradycja antyczna by\u0142a form\u0105 immanentn\u0105: w architekturze, w organizacji przestrzeni, w tradycji pi\u015bmiennictwa\u201d. Proces slawizacji tamtejszych miast trwa\u0142 oko\u0142o dw\u00f3ch stuleci, a\u017c w XII wieku wi\u0119kszo\u015b\u0107 imion w takich miastach jak Trogir i Split by\u0142a s\u0142owia\u0144ska. Ci S\u0142owianie nadbudowali swoj\u0105 kultur\u0119 na antycznej, lecz ta nie zosta\u0142a zaimportowana (jak to dzia\u0142o si\u0119 w toku chrystianizacji), lecz stanowi\u0142a jej organiczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Warto doda\u0107, \u017ce na spotkaniu byli obecni absolwenci \u015bwietnej krakowskiej slawistyki r\u00f3\u017cnych generacji, zwi\u0105zani z Podkarpaciem. Przede wszystkim jej nestor, ucze\u0144 Tadeusza Lehra-Sp\u0142awi\u0144skiego oraz Franciszka S\u0142awskiego \u2013 Zdzis\u0142aw \u0141opatkiewicz, kt\u00f3ry potem przez kilkadziesi\u0105t lat z wielkim oddaniem prowadzi\u0142 Muzeum Marii Konopnickiej w \u017barnowcu oraz Leokadia Styrcz-Przebinda, wyk\u0142adowczyni KPU w Kro\u015bnie od pi\u0119tnastu lat, kt\u00f3ra zje\u017adzi\u0142a w czasie studi\u00f3w ca\u0142\u0105 \u00f3wczesn\u0105 Jugos\u0142awi\u0119 od Belgradu Kraljeva, Niszu (Serbia) przez Ulcinj, Petrovac, Budv\u0119 (Czarnog\u00f3ra), Makarsk\u0105, Dubrovnik, Split do Zadaru i Zagrzebia (Chorwacja), z pobliskim parkiem narodowym o nazwie Plitvickie Jeziora. Przywo\u0142a\u0142a ona wci\u0105\u017c \u017cywe wspomnienia atmosfery tamtych lat, pe\u0142nej wielkiej sympatii dla Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Potem g\u0142os zabierali jeszcze mgr Vjeran Kovljani\u0107 z UJ oraz prof. Stanis\u0142aw Koziara z UP. Na koniec wydarzenie podsumowa\u0142 prof. W\u0142adys\u0142aw Witalisz, zauwa\u017caj\u0105c, \u017ce nie by\u0142 to \u201ewyk\u0142ad\u201d, lecz \u201erozmowa\u201d \u2013 forma bardziej bezpo\u015brednia, mo\u017ce nieco \u201erozbiegana\u201d, ale zarazem bardziej ludzka. Zach\u0119ci\u0142 wszystkich s\u0142uchaczy do zapoznania si\u0119 z cenn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 prof. Czerwi\u0144skiego, zastrzegaj\u0105c jednak, \u017ce obecnie wyczekujemy jej wznowienia, gdy\u017c pierwsza edycja jest ju\u017c niedost\u0119pna.<\/p>\n\n\n\n Prof. Przebinda doda\u0142, \u017ce na szcz\u0119\u015bcie zd\u0105\u017cy\u0142a ona ju\u017c teraz wej\u015b\u0107 na trwa\u0142e do ksi\u0119gozbioru Biblioteki KPU w Kro\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n oprac. Adam Nowakowski<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/pans.krosno.pl\/instytut-humanistyczny\/wp-content\/uploads\/sites\/9\/2021\/06\/image.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/pans.krosno.pl\/instytut-humanistyczny\/wp-content\/uploads\/sites\/9\/2021\/06\/image-1.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/pans.krosno.pl\/instytut-humanistyczny\/wp-content\/uploads\/sites\/9\/2021\/06\/image-2.png\")
<\/figure>\n\n\n\n